Prawo pracy25 lutego 20260 comments

KBZ | Legal Alert | Praca i pobyt obywateli Ukrainy w Polsce po 4 marca 2026 r. – nowa ustawa o ochronie czasowej podpisana

W dniu 19 lutego 2026 r. Prezydent RP Karol Nawrocki podpisał ustawę wygaszającą rozwiązania wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Zgodnie z podpisaną regulacją, najważniejsze narzędzia specustawy nie znikną, lecz zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Ustawa co do zasady wchodzi w życie z dniem 5 marca 2026 r., z wyjątkami określonymi w przepisach końcowych.

Podstawowym celem uchwalonej ustawy jest systemowe uregulowanie ochrony czasowej udzielanej cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy opuścili swój kraj pochodzenia z powodu obcej inwazji, wojny domowej, konfliktów etnicznych lub rażących naruszeń praw człowieka. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest częściowe uchylenie (stopniowe wygaszenie) oraz przeniesienie wybranych instrumentów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Tym samym po wejściu w życie nowych przepisów ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony stanie się jedyną podstawą udzielania ochrony czasowej wszystkim cudzoziemcom objętym decyzją Rady Unii Europejskiej.

Ochrony czasowej udziela się na podstawie i w granicach określonych w decyzji Rady UE. Ochrona ta została uruchomiona decyzją wykonawczą Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. i była trzykrotnie przedłużana. Obecnie – na podstawie decyzji wykonawczej Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. – obowiązuje do dnia 4 marca 2027 r.

Legalność pobytu obywateli Ukrainy w Polsce od 5 marca 2026 r.

Zgodnie z nową ustawą, do dnia 4 marca 2027 r. przedłużona zostanie legalność pobytu obywateli Ukrainy m.in. na podstawie ruchu bezwizowego, wiz krajowych i wiz Schengen (wydanych przez Polskę oraz inne państwa obszaru Schengen), zezwoleń na pobyt czasowy w Polsce, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany”.

Jednocześnie do 4 marca 2027 r. przedłużone zostanie zawieszenie biegu terminów załatwiania przez wojewodów spraw pobytowych wszystkich cudzoziemców. Dotyczy to m.in. postępowań o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE, zmiany zezwoleń na pobyt i pracę (w tym w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji), a także spraw dotyczących cofnięcia zezwoleń pobytowych.

PESEL UKR i nowe warunki ochrony czasowej po 2026 r.

Nowe przepisy przewidują utrzymanie numeru PESEL UKR jako podstawowego elementu potwierdzającego status beneficjenta ochrony czasowej. Zastąpione zostanie papierowe zaświadczenie wydawane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców – przewidziano wprowadzenie elektronicznej karty DIIA oraz możliwość potwierdzania tożsamości i legalnego pobytu za pomocą aplikacji mObywatel.

Jednocześnie ustawa wprowadza dodatkowe obowiązki. W szczególności nałożono obowiązek uzyskania numeru PESEL UKR w terminie 30 dni od przekroczenia granicy RP pod rygorem wygaśnięcia ochrony czasowej. Niezłożenie wniosku w tym terminie będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony. Osoby, które uzyskały PESEL UKR wyłącznie na podstawie oświadczenia, bez okazania paszportu, będą zobowiązane do potwierdzenia swojej tożsamości w urzędzie gminy do 31 sierpnia 2026 r., pod rygorem utraty statusu UKR i podstawy legalnego pobytu.

Przeniesione zostaną również regulacje dotyczące utraty i wygaśnięcia statusu UKR, w tym w przypadku pobytu poza terytorium Polski przekraczającego 30 dni, uzyskania ochrony w innym państwie członkowskim UE albo uzyskania innego tytułu pobytowego w Polsce. W praktyce oznacza to, że delegowanie obywatela Ukrainy posiadającego PESEL UKR do pracy poza Polskę na okres przekraczający 30 dni może skutkować utratą ochrony czasowej.

Świadczenia socjalne, opieka zdrowotna i ochrona międzynarodowa po zmianach

Nowa regulacja przewiduje stopniowe wygaszanie rozwiązań nadzwyczajnych. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny przyznanych na podstawie specustawy będą obowiązywać do zakończenia danego okresu świadczeniowego. Ograniczeniu ulegnie zakres świadczeń socjalnych oferowanych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Opieka zdrowotna finansowana ze środków publicznych będzie przysługiwać w szczególności małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz osobom szczególnie wrażliwym przebywającym w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą korzystać z opieki medycznej na zasadach właściwych dla innych niepracujących cudzoziemców przebywających w Polsce. Ograniczona zostanie także pomoc w zakresie zakwaterowania i wyżywienia – przewidziano jej utrzymanie przede wszystkim wobec grup szczególnie wrażliwych, dla których przejście do standardowych rozwiązań systemowych wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.

Nowelizacja wydłuża również z 60 do 120 dni maksymalny okres, na jaki może zostać wprowadzone czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Legalna praca obywateli Ukrainy w Polsce po 5 marca 2026 r.

Po wygaśnięciu specustawy ustawodawca zachowuje ciągłość legalnego zatrudnienia, różnicując sytuację poszczególnych grup cudzoziemców.

Pracodawcy, którzy złożą powiadomienie o powierzeniu pracy obywatelowi Ukrainy najpóźniej do 4 marca 2026 r., będą mogli kontynuować zatrudnienie na dotychczasowych zasadach również po 5 marca 2026 r., o ile spełnione będą warunki wskazane w powiadomieniu, a cudzoziemiec będzie przebywał w Polsce legalnie.

Beneficjenci ochrony czasowej posiadający PESEL UKR będą mogli wykonywać pracę na podstawie powiadomienia do 4 marca 2027 r., a następnie, po uzyskaniu innego tytułu pobytowego, jeszcze do 4 marca 2029 r. Obywatele Ukrainy nieposiadający statusu ochrony czasowej będą mogli pracować na podstawie powiadomienia przez 3 lata od wejścia w życie ustawy, tj. do 4 marca 2029 r.

Cudzoziemcy posiadający kartę pobytu z adnotacją CUKR uzyskają natomiast swobodny dostęp do rynku pracy bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę ani składania powiadomienia.

W zakresie prawa do podejmowania i wykonywania jednoosobowej działalności gospodarczej od 5 marca 2026 r. uprawnienie to przysługiwać będzie wyłącznie beneficjentom ochrony czasowej.

Podpisując ustawę, Prezydent podkreślił, że kończy ona etap pomocy interwencyjnej i wprowadza rozwiązania systemowe, które, w jego ocenie, porządkują system, chronią finanse publiczne i przywracają jednolite zasady. Niezależnie od oceny politycznej, z dniem 5 marca 2026 r. rozpocznie się nowy etap funkcjonowania ochrony czasowej w Polsce, oparty na przepisach o charakterze generalnym, a nie nadzwyczajnym.

Rekomendujemy przeprowadzenie przeglądu statusów pobytowych zatrudnionych obywateli Ukrainy oraz dalszych podstaw zatrudnienia po 5 marca 2026 r. W razie potrzeby zapewniamy kompleksowe wsparcie prawne dostosowane do skali działalności i struktury zatrudnienia. Zapraszamy do kontaktu.